Bilgisayar Okuryazarlığı ve Sertifikasyonu

Not: Bu araştırma TBD Eskişehir şubesi tarafından düzenlenen Biltek 2005 Kongresinde sunulmuştur. (Uluslararası Bilişim Kongresi, 10-12 Haziran 2005, Eskişehir) 

Bilgisayar Okuryazarlığı ve Sertifikasyonu

 

   Mehmet Kahraman

  Sanayi toplumlarının bilgi toplumuna doğru yöneldiği çağımızda , ortaya yeni bir okuryazarlık türü çıkmıştır. Bilgisayar okuryazarı yalnızca belirli programları kullanabilen değil, bilgisayar ortamında yeni bilgilere ulaşmasını bilip, temel gereksinimlerini karşılama konusunda kendi başına yeterli olan kişidir. Bilgisayar okuryazarlığı becerilerinin uluslararası standardının olması; okullar, öğrenciler ve çalışanlar için büyük öneme sahiptir. Avrupa Bilgisayar Yetkinlik Sertifikası (Europan Computer Driving Licence, ECDL) kişilerin bilgisayar kullanımı üzerine yetkinliklerinin uluslararası kabul edilmiş bir kanıtıdır. Bu çalışmada bilgisayar okuryazarlığı ve ECDL sertifikasının önemi betimlenmeye çalışılmıştır.

  ABSTRACT In the transition from industry society to information society, a new form of literacy emerged. A computer literate person is not only use basic computer programs but also finds new information on computers and meets individual needs. To have an internationally recognized computer skill is very important for schools students, employees and a like. ECDL (European Computer Driving License) is an internationally recognized computer literacy for individual skills. In this study the importance of computer literacy and ECDL certification are explored. 

  GİRİŞ Günümüz toplumları; yaşam boyu öğrenme becerilerine sahip, başka bir deyişle sürekli olarak bilgisini yenileyebilen değişime ayak uydurabilen, gelişmeleri takip edebilen ve bilinçli bir bilgi tüketicisi olmanın yanı sıra, bilgi üretebilen bireylere ihtiyaç duymaktadır. (Akkoyunlu ve Kurbanoğlu 2003) Modern toplumlarda bilgisayar teknolojilerinin kullanımı her meslek dalı için kaçınılmaz hale gelmektedir. Bu nedenle bilgisayar okuryazarlığı becerileri modern toplum bireyleri için kritik önemi olan beceriler olarak karşımıza çıkmaktadır.  Yaşanan değişimlerin bir gereği olarak bilgisayar okuryazarlığı eğitiminin, her bireyin eğitim sürecinin bir parçası olması artık kaçınılmaz hale gelmiştir. (Erdem ve Akkoyunlu 2002) Bugün birçok işyeri tarafından temel bilgisayar becerileri olarak tanımlanmış bilgiler ihtiyaç olarak görülmektedir. Ancak bunların neler olduğu ve hangi seviyede istendiği gündemi işgal eden sorular arsındadır. Artık nereye giderseniz gidin bilginizin tam, eksiksiz ve hemen kabul edilebilir olması beklenmektedir. BİLGİSAYAR OKURYAZARLIĞI Modern toplumlarda, geleneksel anlamda ‘okuyabilme’ ve ‘yazabilme’ anlamına gelen ‘okuryazarlık’ kavramının değeri yadsınamaz. Okuryazarlık hayatımızın birçok evresinde ve alanında gerekliliğini hissettirir.  Sanayi toplumlarının bilgi toplumuna doğru yöneldiği çağımızda ise, ortaya yeni bir okuryazarlık türü çıkmıştır. Bilgisayar kullanımının günlük yaşantımıza çok yaygın bir şekilde girmesiyle ortaya çıkan bilgisayar okuryazarlığı terimi, artık belki de klasik okuryazarlıktan daha fazla konuşulur olmaktadır (İnceoğlu 2002).  İnsanların Temel Bilgisayar Bilgilerini öğrenmeleri ve bu bilgileri modern yaşamda kullanmaları hem kendilerinin hem de gelecek nesillerin bilinçlendirilmeleri ve yönlendirilmeleri açısından çok önemlidir. Bilgisayar teknolojilerindeki hızlı gelişim ve değişim, bilgisayar okuryazarlığının, bir kerede tamamlanabilecek bir eğitim aşaması olmadığını ve bunu yaşam boyu sürdürülmesi gerektiğini göstermektedir. 1950–1980 döneminde çokça duyduğumuz okur-yazar, okur-yazarlık, özellikle kişisel bilgisayarlarla birlikte, bilgisayar okuryazarı (Computer literate), bilgisayar okuryazarlığı (Computer literacy) deyimleri ile yer değiştirmiştir. Ancak ulusal istatistikler, ülke çoğunluğunun henüz bilgisayar okuryazarı olmadığını göstermektedir (Yazıcı 2003). İlk defa bilgisayar okuryazarlığı terimini 1976’da John Nevison  ortaya attı. Her birey bilgisayarın yapabileceklerini ve yapamayacaklarını birinci elden güncel programları kullanarak deneyim sahibi olmalıdır (Computer Literacy 2004).  Temel bilgisayar kullanımı artık bir zorunluluk olmaktadır (Thompson 2004). Bir kimsenin bilgisayarlar ile ilgili deneyim seviyesine bilgisayar okuryazarlığı diyebiliriz.  Burada ki vurgu, program yazmaktan ziyade mevcut programları kullanabilme yetkinliğidir (Webopedia 2004).  Bilgisayar okuryazarlığından işverenlerin anladığı; bilgisayarı kullanma, klavye kullanımı, kelime işlemci, sunum ve hesap tablosu gibi temel yazılımları kullanabilmedir. Bilgisayar okuryazarı kişilerin iş alımlarında tercih edilmesinin bir sebebi de, işyerine has programlarda temeli olan kimseleri seçmektir (Hdahi ve Gupta 2000). Bilgisayar okuryazarlığı çeşitli zamanlarda ve yerlerde değişik kelimelerle ifade edilir: Bilgisayar yeterliliği, dijital okuryazarlık, bilgisayar becerileri, internet okuryazarlığı, bilişim, Bilgisayar uzmanlığı gibi…(Childers 2003) Bilgisayar teknolojisi 30 yıla yakındır bireylerin kullanımına açıldı. Dolayısıyla toplumda bilgisayar kullanımı her geçen gün artmaktadır. Piyasada değişik ihtiyaçlar için birçok yazılım bulunmaktadır. Yazılımların düzenli aralıklarla güncellemeleri yapılmaktadır. Teknolojinin gelişimine paralel olarak belli aralıklarla programlardada güncellemeler yapılmalıdır. (Elliott ve Tevavichulada 1999). 

Okuryazarlık bir kişinin yaşam kalitesini belirlemektedir. Toplumsal açıdan bakıldığında ekonomilerin gelişmişliği bir ülkenin okuryazarlık niteliğine bağlıdır (Forcier 1999). Çalışma alanımız bize okuryazarlık kavramına bakışta yeni bir perspektif sunar. Örneğin akademisyenlerin hemen her yaptıkları okuma ya da yazmaya bağlı gibi gözükür

 

Gelişmişlik göstergesi olan okuryazarlık artık bilgisayar okuryazarlığıdır. Bilgi okuryazarlığı bilişsel okuryazarlığın temeli kabul edilebilir. Normal okuryazarlık bile bilgisayar aracılığı ile öğretilir olmuştur.

 OECD okuryazarlığı üç açıdan incelenmektedir: (i) metin okuryazarlığı, (ii) doküman okuryazarlığı, (iii) sayısal okuryazarlık. Bilgisayar kültürünün topluma yaygınlaştırılma önemlidir. Bilgisayar okuryazarı yalnızca belirli programları kullanabilen değil, bilgisayar ortamında yeni bilgilere ulaşmasını bilip, temel gereksinimlerini karşılama konusunda kendi başına yeterli olan kişidir. Bunun dışında iş başvurusu yapacak kişiler değişik kurum ve kuruluşların birbirinden çok farklı bilgisayar okuryazarlık ölçütleri sunması karşısında bocalamakta, hangi tür bilgilere hangi düzeyde sahip olacaklarını tam olarak bilememektedirler. Kısaca, bu alanda bir standardizasyon boşluğu göze çarpmaktadır. Bilgisayar ile ilgili temel bilgileri bilmek ve bilgi kaynağı olarak kullanabilmek bilgisayar okuryazarlığı olarak tanımlanabilir (Caspo 2002). Bilgisayar okuryazarlığının bilgi okuryazarlığı için önkoşul olduğu bilinmektedir. En temelde bilgisayar okuryazarlığı; bilgisayarı açmak, diski takmak ve bir program çalıştırmaktır. Ancak etik problemleri de göz ardı etmemek gerekir.  Bilgisayarı kullanmak hemen hemen araba kullanmak gibidir. Bazıları araba sürmeyi öğrenmeyi istemeyebilir. Bazıları sadece temelleri bilir, vites ve pedal kullanımı gibi. Bir kısım basit bir sürüşten daha derin bilgilere sahip olabilir. Bu işi meslek edinenler ise yeni arabalar üretebilirler (Childers 2003). Okuryazarlık kelimelerle başlar. Bu nedenle bilgisayarla ilgili terimleri bilmek gerekir. Bilgisayara bir program yükleme veya mevcut bir yazılımı kullanma da gerekli davranışlardan biridir.(Grosse 1998).                   Yüksek seviyede bilgisayar becerileri; programlama, sistem tasarımı, web tasarımı gerekmektedir (Thompson 2004). Zengin bilgi kaynaklarına ulaşmak için bireylerin bilgisayar okuryazarı olması gerekir (Kaempfer 1999). Günümüzde her çalışanın bilgisayar okuryazarı olması işveren tarafından beklenti haline gelmiştir (Hdahi ve Gupta 2000). 

Günlük e-postalarımıza baktığımız an, bilgisayar okuryazarlığın ne kadar vazgeçilmez olduğunu her defasında bir kez daha anladığımız anlardır. Dostlarımızdan, üye olduğumuz listelerden, mal veya hizmetlerini satmaya çalışanlardan hatta aynı ofisi paylaştığımız iş arkadaşlarımızdan gelen e-postalar, onlara verdiğimiz yanıtlar, onlardaki yönergelere göre davranışlarımız günümüzün önemli bir kısmını alır.

 Diğer taraftan günümüzde e-toplum, e-kurum, e-devlet gibi kavramlar sıklıkla anılmaktadır. Ancak bilgisayar okuryazarlığının tüm topluma yayılmasının zaman ve emek gerektiren bir çalışma olduğu unutulmamalıdır. Bu konuda eğitim kurumları stratejiler geliştirilmeli ve bilgisayar okuryazarlığının dalga dalga tüm topluma yayılmasına çalışmalıdır. 

Hepimiz öğrenme ve yeniden öğrenme sürecinin içindeyiz. Başarılı olmak için bunu sürekli ve hızlı yapmak gerekir (Kaempfer 1999). E-öğrenme, e-birey, e-kurum, e-devlet, e-Türkiye, e-Ticaret vb. hizmetlerin artması nedeniyle, hedef kitle olan bireyin bilgisayar okuryazarı ve kullanıcısı olmasını sağlayacak kurs ve sertifikasyon sistemini kurmak ve sürekliliğini sağlamak ana hedeflerden biri olmalıdır. (Bilişim Şurası 2004).

 ECDL SERTİFİKASI 

Bilgisayar okuryazarlığı becerilerinin uluslararası standardının olması okullar, öğrenciler ve çalışanlar için büyük öneme sahiptir. Böyle bir standardın olması değişiklikleri ve farkları elimine ederek öğrenci değişimi kolaylaştırır (Caspo 2002).

 

Avrupa Birliği'ne girmeye hazırlanan ülkemiz, ana hedeflerinden biri bilgi toplumunun gereksinimlerine uygun insan gücü yetiştirmektir. Avrupa Birliği'nin bu konudaki bakış açısı "Bilgi Toplumunun İstihdam ve Sosyal Boyutları Yüksek Grubu" tarafından alınan karar ile çok açık bir şekilde dile getirilmiş; e-Avrupa süreci kapsamında ECDL'in Avrupa Birliğinde geçerli sertifika olması düşüncesi benimsenmiştir. ECDL, e-Avrupa projesinin en önemli yapıtaşlarından biridir ve bir sertifika sistemi haline dönüşmüştür. Avrupa ülkeleri dışında da yaygınlık kazanmaya başlayan program, bu ülkelerde Uluslararası Bilgisayar Yetkinlik Sertifikası (ICDL) ismi altında çalışmakta, dünya coğrafyasının çok büyük bir bölümüne ulaşmaktadır.

 ECDL bireylerin önceden belirlenen bir düzeyde bilgisayar kullanım yetkinliklerini ispatlamak üzere ilk olarak 1994 yılında Finlandiya da ortaya çıkmıştır. Sadece iş sahibi olmak isteyenlere avantaj sağlamak değil, aynı zamanda hızla gelişen bilişim sektörüne uyum sağlayan bireyler kazandırmayı hedeflemektedir (Bt insan 2004).  Mevcut birçok sertifikasyon özellikle internet kullanımı ile ilgili yetersizdir (Thompson 2004). ECDL son kullanıcı sertifikasyonunu alanların %80’i iş amaçlı olup; %95’i sonuçlardan memnun olduğu yapılan anketler sonucu belirlenmiştir. İngiltere de NHS, IBM ve Bank of England gibi işverenler ECDL sertifikasını çalışanlarına standart olarak yaygınlaştırıyorlar (Kavanagh 2004).  Türkiye çapında bilgi teknolojileri bilincini artırmak ve bu alanda kendilerini ispatlamak isteyen adayları ECDL Yetkili Test Merkezlerine başvurarak bu sürece dahil oluyor.  

Avrupa Bilgisayar Yetkinlik Sertifikası(Europan Computer Driving Licence, ECDL) kişilerin bilgisayar kullanımı üzerine yetkinliklerinin uluslararası kabul edilmiş bir kanıtıdır. ECDL/ICDL sertifikası Bilgi Teknolojisindeki (BT) temel seviyeyi ve öğrenilen farklı bilgisayar becerilerini listeler. Bu sertifika uluslararası alanda tanınmakta ve uluslararası organizasyonlar ve kurumlar tarafından iş arayanlarda temel BT gereksinimi olarak belirlenmektedir. ECDL Müfredat programı değişik konuları içeren 7 modülden oluşmaktadır. Bunlar;

@    Bilgi Teknolojisinin temel kavramları

@    Bilgisayar kullanımı ve dosya yönetimi

@    Kelime işlemci

@    Elektronik tablolar

@    Veritabanı

@    Sunu

@    Bilgi ve iletişim (ECDL 2004)

 ECDL Bilgi Teknolojileri alanındaki bilgiyi ve kişisel bilgisayar kullanma yetisini doğrulayan, bütün dünyada hızla yayılan bir sertifika programıdır. Bilgi teknolojileri için ECDL bütün NHS çalışanları için standart kabul edilmektedir. Bilgisayar okuryazarlığı becerileri, kişiden kişiye ve zamana göre değişir. Ancak bu okuryazarlık kişinin bilgisayarlarla yapabileceği ihtiyaçlarına göre şekillenmiştir. SONUÇ VE ÖNERİLER “ Öğrenmeyi öğrenme”, bilgi toplumlarında, bireysel, toplumsal ve ekonomik başarı için vazgeçilmezdir. Bilgi okuryazarı olmak günümüzde bilgiye ulaşma değerlendirme, düzenleme ve paylaşmada teknolojiyi de etkili olarak kullanmayı,  diğer bir deyişle bilgisayar okuryazarı olmayı da içerecek biçimde geniş kapsamlı düşünülmektedir. Bilgiye ve deneyime sahip olmak, erken yaşlarda kullanmaya başlamak bilgisayar öz-yeterlik algısını olumlu yönde etkilemektedir.  Her profesyonel eğitimcinin sahip olması gereken  temel internet kullanım becerilerinin çerçevesi kesin değildir. Bilgisayar çağı ile birlikte okuryazarlık kavramı yeni bir anlam kazanmıştır. Geçmişte birçok insan araştırma yapmak için; evden çıkarak şehre kütüphaneye giderek katalog tarar ve aradığı yayına ulaşmaya çalışırdı. Artık bu kadar çaba sarf etmeden evden internet aracılığıyla bunlara ulaşmak mümkün hale gelmiştir (Grosse 1998). Bilgi çağında teknolojiyi kullanmak bir ayrıcalık değil, zorunluluk olmuştur. Toplumların gereksinim duyduğu birey nitelikleri değişmiştir. Bilgi toplumunda sürekli değişen ve gelişen bilgi karşısında, insanların bunları ezberlemesi gereksiz ve olanaksız hale gelmiştir. Bilgi toplumundaki insanların; *      Bilgiye nasıl erişebileceğini bilen,*      Gerektiğinde bilgilerini kullanabilen,*      Yeni bilgiler üretebilen bireyler olması istenmektedir.

Birincisi bilgi toplumunda her bireyin sahip olması gereken yeterliliktir. (Gündüz ve Odabaşı 2004).

 

Artık elektronik öğrenme aracılığı ile bilgisayar okuryazarlığı ve uygulamaları da uzaktan öğrenme ile sağlanabilmektedir (Lupo ve Erlich 2003)

 

Teknoloji hayatın her alanını etkileyen bir konuma gelmiştir. Mevcut teknolojilerin verimli kullanılabilmesi için her bireyin asgari bir bilgisayar okuryazarı olması gerekir, Ecdl sertifika programı bu konuda dünyada genel kabul gördüğünden yaygınlaşmaya devam etmektedir.

Kaynakça

 Akkoyunlu Buket ve Kurbanoğlu, SerapÖğretmen Adaylarının Bilgi Okuryazarlığı ve Bilgisayar Öz-Yeterlilik Algıları Üzerine Bir Çalışma, Hacetepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi sayı 24, 2003 Caspo, Nancy Certification of Computer Literacy, Journal of personel managementAğustos 2002  Childers, Scott, Computer literacy: Necessity or Buzzword, Journal of information Technology and libraries,  sayı 22, Eylül 2003 Cole, Ian J., Kelsey, Amanda, Computer and information literacy in post-qualifying education, Nurse Education in Practice, sayı 3, 2003 Computer Literacy, http://comunication.ucsd.edu/bjones/comp_lit_paper.html erişim 24.12.2004 Elliott Robert H. Ve Tevavichulada, Siriwal, Computer literacy and Human Resource Management: A public/private sector Comparasion, Journal of Public Personel Management, Sayı 28, 1999 Erdem, M. &Akkoyunlu, B.  "Bilgi okuryazarlığı becerileri ve bu becerilerin öğrencilere kazandırılması için düzenlenecek öğrenme ortamlarının özellikleri." Journal of Qafqaz University. Sayı 9, 2002 Forcier, Richard C., Computer as an Educational Tool, Prentice Hall, Ohio 1999 Grosse, Susan J., Are you Internet Literate, The Delta Kappa Gama Bulletin, sayı 64, 1998 Gündüz, Şemsettin ve Odabaşı, Ferhan, Bilgi Çağında Öğretmen Adaylarının Eğitimde Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme Dersinin Önemi, TOJET, Sayı 3, Ocak 2004, Hdahi, Hassan ve Gupta, Abha, Computer Literacy for Workforce Development, Journal of Reading Improvement, sayı 37, 2000 Kaempfer, Edna, Training staff and Users for Computer Literacy, Journal of Illinois Libraries, sayı 81, 1999 Kavanagh, John, Ecdl exam achieves 95% satisfication rate, www.findarticles.com, 24.12.2004 Lupo, David and Erlich, Zippy, Elektronik öğrenme aracılığı ile Bilgisayar Okuryazarlığı ve Uygulamalarının Uzaktan Eğitimi, Computer&Education sayı 36, Mayıs 2003 Sarı, Fulya, Bilgisayar... Öğrenme... Ve Bilişsel Okuryazarlık, Türkiye Bilişim Derneği, Bilişim Dergisi, sayı 81, Mart 2002 Thompson, Bill, Training the nation for the future-goverment plans for information  Türkiye Bilişim Şurası Eğitim ve Ar-Ge  Çalışma Grubu Raporu. Ankara, 10-11 mayıs 2004  www.webopedia.com/term/computer_literacy.html, 12.12.2004 Yazıcı, Ali, Ülkemizde bilgisayar okuryazarlığı üzerine, Türkiye Bilişim Derneği, Bilişim Dergisi, sayı 85, Ocak 2003