Synthroid is prescribed in cases of hypothyroidism or thyroidectomy (surgical removal of the thyroid gland) and in circumstances where it becomes necessary to restrain the secretion of TSH http://edmeds24h.com/synthroid/ (thyroid stimulating hormone). It is often prescribed against weight gain because thyroxin controls the metabolism, although it is not an appetite suppressant (anorectic).
Anasayfa arrow Makaleler arrow Uzaktan Eğitim Ekonomisi
Uzaktan Eğitim Ekonomisi PDF Yazdır E-posta

Bilişim teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişme, 21.yüzyıl toplumunu bilgi toplumuna dönüştürürken, bireylerin eğitim-öğretim çağlarını da tüm yaşama yaymıştır. Yaşam boyu öğrenme felsefesiyle birlikte eğitim yönlü talep artışının karşılanmasında geleneksel eğitim olanaklarının yetersiz kalması, teknoloji yoğun bir eğitim modeli olan Uzaktan Eğitimin yaygın kullanımına neden olmuştur. Uzaktan Eğitimin yaygınlaşmasının bir diğer nedeni; geleneksel eğitime göre

Uzaktan Eğitim ekonomisinin farklı özelliklere sahip olması ve pek çok uygulamada uygun tasarımla özellikle birim maliyetler açısından daha ucuz olabilmesidir. Bu bildiride; Uzaktan Eğitim ekonomisi ve özellikleri üzerine odaklanılmış ve Uzaktan Eğitim maliyetleri farklı sınıflar içerisinde geleneksel eğitimle karşılaştırılarak incelenmiştir.

 

GİRİŞ

Eğitime olan talebin artışıyla birlikte yeni bir seçenek olarak kabul gören Uzaktan Eğitimin (UE) dünya çapında yaygınlaşmasının bir nedeni; eğitim kurumu ve öğrenen açısından daha düşük maliyet potansiyeline sahip olmasıdır. UE sistemleri kitlesel eğitime uygun tasarlandığında, örgün eğitime göre maliyette etkinliği yüksek uygulamalar ortaya koyabilmektedir. UE’in ekonomik anlamda kazandığı bu üstünlük; kullanılan teknoloji, erişilen öğrenci sayısı, öğretim materyallerinin tasarımı, etkileşim, maliyet unsurlarının ölçümü ve yapısı gibi pek çok faktöre bağlı olarak değişmektedir. Bu nedenle her iki sistemi ekonomik yönden karşılaştırırken, bu faktörlerin birlikte göz önüne alınması gerekmektedir.

1. UZAKTAN EĞİTİM EKONOMİSİNİN ÖZELLİKLERİ

UE, özellikle geleneksel eğitimde olduğu gibi eğitimin koşulu olarak geniş fiziksel tesisler gerektirmemektedir. Başlangıç maliyeti yönüyle her yeni yatırım projesinde olduğu gibi UE için de belirli bir kaynağa, finansmana gereksinim vardır. UE'de hizmetin niteliği, finansman gücüyle yakından ilgilidir. UE yoluyla sunulacak eğitim hizmetine yönelik çalışmalar, belirli bir ekonomik yapı içinde bütçelenerek finanse edilmek durumundadır. Ekonomik sistem içindeki bir dengesizlik, sistemin işleyişine de yansıyacağından UE’in belirleyici amaçlarından birisi olan, “olabildiğince çok sayıda öğrenciye az maliyette eğitim hizmetini götürmek” amacının, mali sistem ile bütünleştirilmesi gerekmektedir [1] .

UE ekonomisi üzerine literatürde pek çok çalışma yer almaktadır. Yapılan çalışmaların çoğunda UE maliyetler açısından geleneksel eğitimle karşılaştırılmıştır. Bu çalışmalardan elde edilen sonuçlara bağlı olarak UE ekonomisinin özellikleri şu şekilde özetlenebilir [2] :

· UE’in geleneksel eğitim modellerine göre üstünlüğü savunulurken başvurulan ilk dayanak, UE’in sistem ve birim başına düşen giderlerinin göreli olarak az olduğudur [3] . Ancak temelde bu konuya geleneksel ve UE’in gider yapılarının farklı olduğu göz önüne alınarak bakılması gereklidir. Maliyetlerin belirlenmesinde iki sistemin farklı özellikleri dikkate alınmalıdır. UE’de sabit maliyetlerin değişken maliyetlere oranı geleneksel eğitimden daha yüksektir. UE’de sabit giderler yüksek, değişken giderler düşüktür. Geleneksel eğitimde ise sabit giderler düşük, buna karşılık değişken giderler daha yüksektir [4] .

· UE ve örgün eğitim sistemleri arasında özellikle sabit ve değişken maliyetler arasındaki fark önemlidir. Örneğin örgün eğitimde öğretmenler değişken maliyettir ve ek öğrenciler öğretmen sayısında da artışa neden olur. Öğretmenlerin, eğitim maliyetlerinin 2/3’ünü oluşturduğu bir sistemde doğal olarak maliyetlerin çoğu öğrenci sayısına bağlı olarak değişken nitelikte olacaktır. Buna karşılık UE’de, kullanılan teknolojiye bağlı olarak örgün eğitimdeki maliyet yapısının tam tersi işlemektedir. Teknolojinin başlangıç sermaye yatırımı büyük olduğundan, sabit maliyet yüksektir. Öğrenci sayısına ve teknolojiyle sunulan program sayısına bağlı olarak değişken maliyetler ise düşüktür. O halde sabit maliyet, toplam maliyetin büyük oranını oluşturduğuna göre, ortalama maliyeti aşağı çekecek şekilde öğrenci sayısı artışı sağlanmalıdır [5] . Çıktıyı sabit tutup ortalama maliyeti aşağı çekmek gereklidir. Bu, fabrikanın birim üretim maliyetini aşağı çekmek için maksimum kapasite ile çalışmasına benzer. Bu nedenle faaliyet hacmi önemlidir. Öğrenci sayısı arttıkça sabit maliyetler daha fazla birime yayıldığından, ortalama maliyet de düşmektedir. Sabit maliyetler ise belirli parametreler ve sınırlar içinde sabittir. Program ve ders sayısındaki artış veya azalışlar sabit maliyetlere de etki edeceğinden, genelde sabit maliyetlerde de iniş ve çıkışlar yaşanır.

· UE’de henüz ilk öğrenci kaydedilmeden yüksek düzeyde yatırımların yapılması gerekmektedir. Sermaye yatırımı özellikle eğitimde kalitenin ve etkileşimin arttırılmasına yönelik olarak stüdyo inşasının ve iletişim teknolojilerinin (uydu gibi) kuruluş yatırımlarının gerçekleştirilmesine yönelik  teknolojik yatırımların söz konusu olması durumunda, çok daha yüksek düzeylere ulaşabilmektedir. İkil (dual) eğitim veren bir kurum açısından eldeki kaynakların kullanılması durumunda, bu tür yatırımlardan bazıları önceki uygulamalar için daha önce yapılmış olduğundan, yatırım maliyetlerinden tasarruf sağlanacaktır. Bilgisayara dayalı teknolojilerin eğitime sunulması istendiğinde, bu kez de sermaye giderlerinde önemli artışlar gerekir. Bu artışlar, sadece söz konusu araç gerecin satın alma maliyeti nedeni ile değil; ayrıca öğrencinin yararının arttırılması için sisteme yapılan yeni yatırımlar nedeniyle de oluşmaktadır. Bütün bunlara rağmen yine de okul gibi yüksek inşa maliyetleri gerektiren yapılara gerek duyulmayacağından, mali açıdan önemli tasarruflar sağlanacağı açıktır.

· UE sisteminin maliyet yapısı içinde temel belirleyici faktörler özellikle teknolojik yatırımlar ve bunların kullanımlarıdır. Söz konusu teknolojik aracın kullanım biçimi, o aracı kullanmakla karşılanacak gider kalemlerinin sayısı üzerinde etkili olmaktadır. Örneğin, dersin karma sunum teknolojileri ile mi yoksa tek bir teknoloji kullanımı ile mi yürütüleceği, aynı aracın başka uygulamalarda kullanılıp kullanılmayacağı, öğrencilere gönderilen materyallerin giderlerinin kuruma mı öğrenciye mi ait olacağı gibi üzerinde durulması gereken pek çok konu vardır. Kısaca belirtmek gerekirse; kullanılan teknolojiye de bağlı olarak, genelde UE’in sabit maliyetleri örgün eğitimden daha yüksekse de, öğrenci sayısının artışı ile birim başına değişken maliyet daha düşüktür. Bu düşüş toplam maliyetlere de yansımaktadır.

· Eğitime sunulan teknolojilerin maliyet yapıları da birbirinden farklıdır. Örneğin video-konferansa ve Webe dayalı dersler için maliyet yapıları farklılaşır. Bunun anlamı kullanılan teknolojiye de bağlı olarak, kayıtlı öğrenci sayısı değişimi nedeniyle, maliyet etkinliğinin de farklılaşmasıdır [6] .

· Üretim girdileri açısından UE, geleneksel eğitime göre daha çeşitli çıktıların elde edilmesine izin vermektedir. Aynı girdileri kullanarak farklı derslerin sunumu UE yoluyla gerçekleştirilebilir. Örneğin uydu donanımı için yapılan yatırım, video-konferans, internet yoluyla ders sunumunda iletişim alt yapısı olarak tekrar tekrar kullanılabilir. Aynı şekilde ders bir kez hazırlandıktan sonra gerekli güncelleştirmeler dışında, kullanım kapasitesi arttırılarak kullanılabilir [7] .

· Literatürde yer alan pek çok çalışma UE’in ders geliştirme ve sunumuna yönelik sabit maliyetleri ile kayıt edilmiş öğrenci sayısına bağlı olan değişken maliyetlerde yüz yüze eğitime göre daha etkin maliyetli olduğunu göstermiştir. (Rumble 1986a, Rumble 1986b, Ellerston 1987, Rule 1988, Phelps 1991, Taylor 1993). Öğrenci başına değişken giderlerin düşük olması nedeniyle UE’in öğrenci ve/veya mezun için geleneksel eğitim ile karşılaştırıldığında daha ucuza geldiği düşünülmektedir. Ancak bu, yüksek sabit giderler eğer öğrenciler arasında en etkili şekilde dağıtılıp, öğrenci ya da mezun başına düşen ortalama gider düzeyi, geleneksel eğitimle elde edilen düzeyin altına indirilebildiği durumda söz konusu olabilmektedir. 

2. UZAKTAN EĞİTİM EKONOMİSİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

UE’de maliyetler pek çok faktör tarafından etkilenmekte ve bu konuda geleneksel eğitimden farklı yönler taşımaktadır. UE ekonomisini etkileyen faktörlerin belirlenmesi, etkin UE uygulamalarının geliştirilmesinde özenle yapılması gereken maliyet analizinde nelere önem verilmesi ve hangi konulara dikkat edilmesi gerektiğini belirlemede yardımcı olacaktır.

2.1. Kurumsal Yapı ve Rol

Herhangi bir UE programının maliyetlerini belirlemede, UE’i sunacak olan kurumun örgütsel olarak yaklaşımı ve bu programda oynayacağı rolün belirlenmesi önemlidir. Bu açıdan UE sistemi içerisinde dört farklı rol tanımlanabilir [8] : Üretici, sunucu, finansal destekleyici (sponsor) ve öğrenci. Üretici, UE programlarını ve programlarda kullanılacak öğretim materyallerini geliştirir. Sunucu, üretilen bu program ve materyalleri alarak, bunları en iyi şekilde kullanabilmeleri için öğrencilere yardımcı olacak kolaylıkları ve danışmanlıkları sağlar. Finansal destekleyici (sponsor), üretim ve sunum faaliyetlerine yönelik giderleri kısmen ya da tamamen karşılar. Öğrenci ise üretilen ve sunulan program ve materyalleri alır. Ancak öğrencinin rolü sadece öğrenmekle sınırlı değildir, maliyetlerin bir bölümünü de karşılar.

UE kurumlarının bazıları üretici veya sunucu olarak sadece tek bir rolü bazıları da iki ya da daha çok rolü birden bünyelerinde taşır. Bu kurumlar doğal olarak farklı bütçelere ve maliyet kalemlerine sahip olacaklardır. Bu nedenle maliyet konusunda öncelikle kurumun UE içinde üstlendiği role açıklık getirilmesi gereklidir. Hem üretici hem sunucu olan bir kurum için bütçedeki önemli maliyet kalemleri üretim ve sunum maliyetleri iken, sunum işini üstlenen bir kurum açısından sunum maliyetleri ağırlık kazanacaktır. Kurumsal açıdan maliyetleri etkileyen diğer bir faktör ise söz konusu kurumun amaç ve hedefleridir. Kurum bu amaç ve hedeflere bağlı olarak yatırım kararları alacak ve UE sistemi içinde üstlendiği rol değişebilecektir.

2.2. Teknoloji-Ortam Seçimi

Teknolojiyle ilgili yatırım kararlarını almak, eğitimle ilgili politika yapıcılar ve planlamacıların yüz yüze geldiği temel sorunlardan birisidir. Yeni bir teknoloji hem eğitsel fırsatları yaymada, hem de kaliteyi geliştirmede seçenekler sunmaktadır. Ancak kullanılacak teknoloji türü, ortam seçimi ya da söz konusu teknoloji/ortamın kullanılıp kullanılmayacağına yönelik kararlarda yapılacak bir hata, maliyete neden olabilmektedir.

Bazı ortam türleri için maliyetler, çok sınırlı bütçeye sahip eğitim kurumları için bile ekonomik olabilir. Örneğin iyi tasarlanmış basılı materyallerle birleştirilmiş ses kasetleri, bireysel çalışma için düşük maliyetli ve diğer ortam/teknolojilere göre de oldukça esnek bir öğretim aracıdır. Ders sayısının artışı durumunda görüntü kasetleri ile TV yayını ile eğitim, maliyette ve dağıtımda üstün duruma geçmektedir. Kullanılması düşünülen eğitim teknolojilerinin her birisinin sabit maliyetleri farklı oluşabilir. Ayrıca teknolojilerin tek ya da iki yönlü olmaları da maliyetleri değiştirecektir [9] . Bu nedenle seçenek teknolojilerin her birisinin maliyet yapılarının analiz edilmesi yararlıdır.

2.3. Öğrenci Sayısı-Ölçek EkonomisiUE

ekonomisini etkileyen en önemli faktörlerden birisi de öğrenci sayısıdır. Geleneksel eğitimde öğrenci sayısının artmasıyla değişken maliyetler artarken, UE’de bunun tersi görülmektedir. Öğrenci sayısı arttıkça başlangıçta oldukça yüksek olan sabit maliyetler, daha fazla birime yayıldığından; öğrenci başına ortalama maliyet düşmekte, bu ise toplam maliyetlere yansımaktadır. Ölçek ekonomisinin aktif hale gelmesi ile az sayıda öğrenci için örgün sistemler, fazla sayıda öğrenci için UE sistemleri maliyette daha etkin olabilmektedir.

2.4. Program Büyüklüğü ve Türü

UE yoluyla yürütülen bir programın büyüklüğü ve program içerisinde verilen ders sayısı da maliyetleri etkileyen faktörlerdendir. Geniş hacimde sunulan bir UE programında, öğrenci sayısının artışı maliyetlerde azaltma etkisi yaratırken, çok sayıda ders sunulması durumunda her dersin kendine özgü ders geliştirme ve sunum maliyetleri olacağından bunlar, maliyetleri etkileyecektir. Farklı kapsamdaki dersler için ortak sunum gerçekleştirilebilirse (örneğin her ders için TV yayınının kullanılması ile), sunum maliyetleri azaltılabilir. Yine kuruma alınmış bir video-konferans sisteminde ders sayısının arttırılması, sistemin tek bir ders için kullanılması durumunda atıl olan kapasitenin kullanıma geçirilmesi, maliyetlerde azaltıcı etki yaratabilir. UE gibi uzun döneme yayılmış programlarda her ne kadar dersin hazırlık aşaması çok uzun sürse de uzun döneme yayıldığında, bu maliyetler azalma eğiliminde olacaktır. Ortam ve teknoloji kullanımında sistem bir kez kurulduktan sonra başlangıç maliyetleri sabit olduğundan, bunların getirisi ders sayısının artışıyla ve farklı program türleriyle artacak, böylelikle farklı amaçlara hizmet edebilecektir.

2.5. Programın Uygulanma Süresi

UE’de maliyetleri etkileyen faktörlerden birisi de zamandır. UE çevresinde pek çok elemanın bu sistem içerisinde harcadığı zaman, maliyetleri önemli ölçüde etkilemektedir [10] :

· Öğrenim materyallerinin üretim süresi ve bu üretim için gerekli personel süresi

· Öğrencilere destek/danışmanlık hizmeti veren personel süresi

· Öğrencilerin öğrenim için harcadıkları süre

Materyallerin geliştirildiği üretim aşamasında UE, geleneksel eğitimdeki hazırlık aşamasından çok daha fazla süre gerektirir. Kullanılan ortama bağlı olarak bu süre daha da artabilir. Sunum aşamasında (programların hazırlanıp öğrencilere çalışmaları için sunulmasında) UE, geleneksel eğitimdekinden daha az bir personel süresi gerektirir. Bu, öğrencilerin kendi kendilerine öğretim paketi ve materyallerinden öğrenmeleri nedeniyledir.

Genelde UE’de maliyetlerin büyük payını, öğrencilerin materyalleri çalışmada harcadıkları süre oluşturur. Bu sürenin parasal olarak ölçülmesi ise zordur. Çünkü öğrenci süresi daha büyük fırsat maliyetine sahiptir. Basit şekilde kişinin eğitim saati süresince kazandığı maaş miktarı esas alınarak tahmini yoluna gidilmektedir. Bu nedenle program üretme ve sunum maliyetleri, öğrencinin öğrenim paketini daha kolay anlayabilmesini sağlama yeteneği ile farklılaşmaktadır. Ayrıca uzaktan sunumu gerçekleştirilen programın uygulandığı süre de maliyetler üzerinde etkilidir. Programın uygulandığı süre, o programın ekonomik ömrünü oluşturacağından, programın hazırlık ve geliştirme maliyetleri, bu süre boyunca kullanılacak bir yatırım olarak kabul edilerek, sabit maliyet niteliği kazanacaktır.

3. UZAKTAN EĞİTİM MALİYETLERİ

UE'de maliyet konusu bu sistemin en kritik öğelerindendir. Bu açıdan maliyet, bir bakıma UE'in geleneksel eğitim seçeneklerine göre daha ucuz olma özelliği ile en önemli varoluş gerekçelerinden de birisidir. Şüphesiz UE sistemlerinin hepsi geleneksel eğitim seçeneğinden her zaman daha ucuz değildir [11] . UE’de maliyet bileşenlerinin neler olduğuna yönelik çok net bir tanımlama yoktur. Özellikle teknolojiye dayalı eğitim maliyetlerinin belirlenmesinde bu karmaşa çok daha fazladır. Bunun temel nedenlerinden birisi; yüksek eğitimde, geleneksel eğitim sistemi içinde dahi maliyetlerin belirlenmesi ve ölçümünde farklı yaklaşımların olması nedeniyle, eğitime sunulan teknolojilere ilişkin maliyetlerin ölçümü ve söz konusu teknoloji maliyetlerinin belirlenerek çeşitli ölçütlere göre ekonomik yönden analizinin oldukça güç olmasıdır. Teknolojide yaşanan hızlı değişim ve yenilenme süreci, maliyetlere de yansımaktadır. Kurumun maliyet unsurlarına verdiği değer de maliyet kalemlerinin yer aldığı sınıfları değiştirmektedir. Aynı maliyet kalemi bir kurum içinde sistemin kuruluş maliyetleri olarak ele alınırken, diğer bir kurumda bir yenileme maliyeti olarak görülebilmektedir. Bu nedenle UE’de, UE’in genel ekonomik özelliklerini yansıtan maliyetler de göz önünde bulundurularak, maliyet konusuna kurumsal açıdan yaklaşmak daha öznel ve tutarlı sonuçlara götürecektir.

Maliyetlerin işlevsel ve kavramsal olarak anlaşılması, maliyet yönetiminde tutarlı kararların alınmasında temel girdi niteliğindedir. Literatürde maliyetlerin belirlenmesinde kavram birliğinin sağlanamamış olması nedeniyle UE maliyetleri tarafımızdan çeşitli açılardan sınıflandırılarak incelenmeye çalışılmıştır.

3.1. Davranışlarına Göre Maliyetler

Maliyetlerin faaliyet hacmine göre davranışları değişmektedir. Maliyetlerin faaliyet hacmine bağlı olarak nasıl bir değişim gösterdiğinin bilinmesi ve incelenmesi, faaliyet hacminin değiştirilmesinde bir gösterge olacaktır. Maliyetlerin davranış kalıbı iki uç arasında değişmektedir. Bir maliyet kalemi doğrudan bir faaliyetle ilgili olarak değişebilir ya da faaliyetteki değişikliklerden bağımsız şekilde sabit kalabilir. Herhangi bir maliyet kaleminin her durumda aynı davranışı sergilemesi söz konusu olmamakla birlikte, hangi davranışsal özelliğin ne tür maliyet sınıfına dahil olduğunu bilmek, maliyetlerin anlaşılması açısından önemlidir.

3.1.1. Sabit-Değişken ve Yarı Değişken Maliyetler

Ürün ve hizmetleri sağlayan kurumlar talebi karşılamaktan sorumludurlar. Sunulan ürün veya hizmetlerin hacim olarak artış ve azalışlarına bağlı olarak toplam maliyet de artar ve azalır. Faaliyet düzeyindeki bir artış veya azalıştan etkilenmeyerek sabit kalan maliyetlere Sabit Maliyet (Fixed Costs), faaliyet düzeyindeki değişmelerle çıktıya bağlı olarak değişen maliyetler ise Değişken Maliyet (Variable Costs) olarak isimlendirilir. Kurum içerisinde öğrenciye yönelik hizmetlerle değişen harcamalar, doğrudan ders sayısı ile ilgili olduğu kadar öğrenci sayısıyla da değişmektedir. Bu nedenle öğrenci sayısına bağlı maliyet kalemlerinin değişken olarak alınması yanlış olmayacaktır [12] . Bazı maliyetler ise faaliyet düzeyinin belirli bir aralığında sabit görünürken, faaliyet hacmindeki bazı sıçrayışlarla değişken duruma geçer. Bu tür maliyetlere ise Yarı Değişken Maliyetler (Semivariable Costs) denir. Örneğin bir video-konferans için görevlendirilen teknik eleman sayısı,  sunum süresine bağlı olarak, vardiya yönteminin gerekli olması durumunda artacaktır. Normalde sabit olan bu kalem yarı değişken duruma geçmiş olacaktır.

Sabit maliyetler öğrenci sayısından bağımsızdır. Sabit maliyetler içerisinde yöneticilerin ve ders hazırlayanlarının maaşları; basım, görsel, işitsel teknolojiler ve bilgisayar maliyetleri, araç-gereç ve ekipman, ulaştırma, telefon, kira, faiz, ısıtma v.b harcamalar yer alır [13] . Değişken maliyetler ise her yeni ilave öğrenci için sağlanan maliyetler toplamıdır. Her öğrenci öğretim materyallerinin çoğaltılması, danışman süresi gibi ek maliyetler getirmektedir.

3.1.2.Üretim ve Sunum Maliyetleri

Geleneksel eğitimde her dersin maliyeti her yıl aynı olma eğilimindedir. Öğretmen hem öğretim içeriğinin hazırlayıcısı hem de sunucusu olduğundan, bir dersin üretim ve sunumu arasında çok az fark vardır. Her yıl yeni öğrenci grubuna bu sunum tekrar edilir. İlk aşamasında daha fazla hazırlık süresi gerektirse de bu süre sonraki yıllarda oldukça azalır. Bu nedenle geleneksel eğitimde ders tasarım ve sunumu yıldan yıla önemli değişiklikler göstermediğinden, sunum ve üretim maliyetleri ayrımına gitmek anlamlı değildir.

UE kurumları açısından ise yıllık üretim ve sunum maliyetleri arasında temelde fark vardır. UE için kredili bir dersi üretmek, çok sayıda personeli ve süreyi gerektirebilir. Tasarım ve üretim maliyetleri öğrenci sayısından ve dersin ekonomik ömründen bağımsızdır. Bu nedenle ders bir kez tasarlandıktan sonra sabit maliyet niteliği kazanır.

3.1.3.Yatırım ve İşletim Maliyetleri

Yatırım (Sermaye) maliyeti, satın alma zamanından sonra yaşam boyu kullanılacak mal ve hizmetlerin sağlanması, işletme hizmet ve mallarının satın alınarak kullanılmasıdır. Sermaye ve işletim maliyeti ayrımı yapılırken, malzeme eğer en az 1 yıllık ekonomik ömre sahipse, genelde sermaye maliyeti olarak değerlendirilir [14] .            Geleneksel eğitimde sermaye; satın alınan bina, araç-gereç gibi sabit (maddi duran varlıkları) varlıkları kapsar. İşletim bütçesi de idare maliyetleri ve her yıl tekrarlanan öğretim maliyetlerinden oluşur. UE’de ise öğretim materyallerinin geliştirilmesi bir dönemden fazla sürebilir, üretim maliyetleri yükselebilirse de bu materyaller çok uzun süre kullanılabilir. Mantıksal olarak ders materyallerini geliştirme, bir sermaye olarak görülmeli, bir işletim harcaması olarak görülmemelidir. Ancak yine de uygulamada genelde işletim maliyeti olarak alınmaktadır [15] .

Özellikle teknolojik bir yatırım, örneğin TV ve bilgisayar gibi teknolojiler, TV stüdyosu ve donanımı, sunucu (server) satın alınması gibi yüksek başlangıç sermaye harcamalarını gerektirebilir. Buna karşılık işletim ya da tekrarlanan maliyetler ise, sistemin çalışması için her yıl yapılması gereken harcamalardır. Bu, sermaye donanımını işletmek için gerekli personeli, öğretim materyallerini satın almada ya da üretmede yapılacak harcamaları ve bu teknolojiyi sunma maliyetlerini de içerecektir. Yatırım ve işletim maliyetlerinin bu özelliği, hem UE hem de geleneksel eğitimde ortaktır. Yatırım ve işletim maliyetleri ayrı bütçeler olduklarından, bağımsız şekilde oluşturulmaları gerekmektedir.

3.2. Üretim Fonksiyonu Bileşenlerine Göre Maliyetler

Eğitim sistemi içerisinde her ne kadar sunulan bir hizmet ise de sonuçta bir üretim süreci yaşanmaktadır. Eğitim, girdiler kümesini belirli işlemlerden ve süreçlerden geçirerek, belirli amaçlar doğrultusunda  çıktılar kümesine dönüştüren bir sistemdir [16] . Eğitim kurumları da amaçlarına ve hedeflerine bağlı olarak, farklı girdileri farklı bileşenlerde seçerek, sonuçta eğitilmiş insan olarak somut bir çıktı elde etmektedir. Kurum, girdileri üretim sürecine dahil etmek ve süreç sonunda çıktıyı elde etmek için katlanacağı maliyetleri bilmek ister. Maliyetler; kurumun öğretim kadrosu, sermaye, genel idari girdileri, işgücü ve diğer girdileri belirli ürün ve çıktıları üretmek üzere bir araya getirmesine bağlı olarak oluşmaktadır [17] .

3.2.1. Girdi Maliyetleri

Üretim sürecinde kullanılan girdi türleri oldukça çeşitlidir. Başta eğitilmiş birey çıktısına dönüşecek olan, belki de eğitim fonksiyonunun temel hammaddesi niteliğindeki öğrenciden, kuruma tahsis edilen sermaye, fiziki mekanlar, eğitime sunulacak ekipman-donanım, eğitim sürecinde kullanılacak eğitim-öğretim programı ya da mevcut öğretim materyalleri ve bunların telif haklarına kadar eğitim üretim sürecine giren girdiler vardır. Ayrıca üretim için gerekli zaman olarak süre de, kullanım maliyetlerini belirleme açısından önemlidir. Kısaca; eğitim sektöründe üretim faktörleri pazarından sağlanan ve genel muhasebe tarafından kaydı tutulan her türlü üretim faktörü, kurumun üretim sürecine koşulacak girdilerini oluşturur.

Her şeyden önce girdilerin bir elde etme maliyetleri vardır. Öğretim elemanları ve kolaylıklar gibi bazı girdiler, kurum içerisinde mevcut olabileceği gibi özel bir eğitim programının uygulanması için bir donanım ya da eğitsel programın satın alınmasında olduğu gibi sonradan da elde edilebilir. Öncelikle ne tür çıktı elde etmek isteniyorsa, o çıktı türü için gerekli olan girdilerin neler olduğunun belirlenmesi gerekmektedir. Girdilerin birim maliyetleri doğrudan toplam üretim maliyetlerine yansımaktadır. Her birimin maliyetinin bilinmesi durumunda, üretim fonksiyonu, hem çıktının her birimindeki “ortalama maliyeti”, hem de çıktının bir biriminden daha fazlasını üretmenin “marjinal maliyetini” belirlemede kullanılabilecektir.

3.2.2. Süreç Maliyeti

Süreç maliyetleri, amaca göre birden fazla sayıda olabilecek üretim fonksiyonlarına bağlı olarak değişmektedir. Bu süreç içerisinde eğitim programının tasarımı, geliştirilmesi, üretimi gibi pek çok faaliyetin yürütümü söz konusudur. Bu nedenle eğitim geliştirme süreci içerisinde yer alan tasarım maliyetleri, kullanılacak ortama bağlı olarak eğitime sunulacak UE teknolojilerinin maliyetleri, sunum-dağıtım maliyetleri, bu süreci gerçekleştirmek için kurumun yürüteceği faaliyetlerin maliyetleri, süreç maliyetlerini oluşturmaktadır.

3.2.3. Çıktı Maliyetleri

Eğitim üretim sisteminin somut çıktısı mezun ya da eğitim programını tamamlamış öğrencidir. Mezun öğrenci başına çıktı maliyeti, öğrenme çıktılarının ölçümünde sıkça kullanılan bir birim maliyettir. Üretim fonksiyonunun bir diğer çıktısı eğitim eyleminin gerçekleşmiş olmasıdır ki süreç içerisinde yürütülen eğitim programının etkinliği olarak da düşünülebilir. Süreç içerisinde kullanılan sunum teknolojilerinin farklı ölçütlere göre (erişim, etkileşim, kullanım kolaylığı v.b) etkinliği araştırılabilir. Eğitim etkinliği denildiğinde, öğrenme çıktıları algılanmaktadır ki bu da süreç içinde yürütülen öğretim programının bir yerde başarısının bir ölçüsü durumundadır. Öğrenme çıktıları, sunulan ders/programın öğrenilmesinin arzu edilen çıktılarını ifade eder [18] .

Üretim fonksiyonunun diğer bir çıktısı da maliyet tasarrufudur. Girdilerin aynı maliyette daha az miktarı ile çıktılardaki değişimin incelenmesi ve bu yönde elde edilecek deneyim de sürecin bir çıktısını oluşturmaktadır [19] . Bu çıktılar, maliyetlere dayalı kararlarda bir çeşit bilanço değeri olarak önem taşımaktadır. Bu nedenle çıktılara yönelik maliyetler, yürütülen eğitim faaliyetlerinin bir bütün olarak performansının değerlendirilmesi (maliyet etkinliği, etkililik) ile yakından ilişkili unsurlardır.

3.3. Kurumsal Kaynakların Dağıtımına Göre Maliyetler

İşletmeler gibi eğitim veren kurumlar da amaçlarına bağlı olarak belirledikleri eğitsel stratejiler doğrultusunda, kuruma ait kaynaklarını eğitsel faaliyetlerini yürütmek, rekabet ortamında ayakta kalabilmek için kurum içindeki fonksiyonel faaliyetlere, işgücüne, teknolojik gelişime aktarmak durumundadır. Kaynakların dağıtımı, yürütülen fonksiyon/faaliyetlere mevcut kaynakların nasıl, nerede, ne zaman, ne miktarda yapılacağına yönelik kararlar doğrultusunda yapılır. Sonuçta ekonomik olarak kıt kaynakların etkin kullanımının sağlanmasına çalışılır.

Bir eğitim kurumunun kaynakları; finansal kaynaklar, fiziksel kaynaklar, insan kaynakları ve teknolojik kaynaklardan oluşur. Bu kaynakların dağıtıldığı alanlarda doğal olarak faaliyetlerle birlikte maliyetler de oluşmaktadır. Kurum mevcut kaynaklarını; fiziksel kaynaklara (bina, ekipman, öğretim materyalleri), insan kaynaklarına (akademik, idari, teknik personel), kurumun örgütsel kaynaklarına (eğitim geliştirme, etkinlik değerleme süreçleri) dönüştürecektir. Bu dönüşümü de ekonomik anlamda en uygun şekilde yapmak esastır.

3.3.1. Personel Maliyetleri

İnsan kaynaklarının dağıtımı, kurumsal maliyetlerin önemli bir kısmını meydana getirmektedir. Kurumun insan kaynakları; akademik, idari, teknik ve destek personelden oluşmaktadır. Bunların kuruma maliyetleri vardır. İnsan kaynaklarına kurum kaynaklarının ekonomik olarak dağıtımında genelde iki temel yaklaşım söz konusudur [20] : Personele ya çalıştıkları süreye göre ya da performanslarına göre ödeme yapılır.  Ödemenin nasıl yapıldığının bilinmesi, bir faaliyete atanan işgücünün, o faaliyet içindeki maliyetinin belirlenmesi açısından önemlidir.

Üretim maliyetinin ana unsurlarından birisini, direkt işgücü maliyeti oluşturmaktadır. Direkt işçilik, ürün sürecine doğrudan doğruya yüklenebilen ve çıktının yapısını ve niteliklerini değiştiren maliyetlerdir [21] . Örneğin UE’de öğretmen ister ikil (dual), ister fiziksel varlık olsun doğrudan öğrencinin öğrenmesini etkileyen bir maliyet olduğundan, direkt işgücü maliyetidir. Aynı şekilde bir video-konferans oturumunda görevli teknik eleman, oturum süresince dersin video-konferansla iletiminde herhangi bir sorunu gidermek üzere eğitime direkt katkıda bulunduğundan direkt işgücü maliyeti özelliği taşımaktadır. Son ürünün üretimine katılamayan, direkt işçilik dışında kalan personel maliyeti ise indirekt işgücü maliyetlerini meydana getirmektedir. Örneğin öğretim materyallerinin tasarım, geliştirme, yazma işlemlerini gerçekleştiren, sekreterya görevini yapan, teknik cihazların bakım onarımından sorumlu teknik elemanlar, indirekt işgücü maliyetlerini oluşturur. Personel maliyetleri, kurumsal maliyetleri açıklayan önemli bir değişkendir. Personel sayısı, türü, çalışma saatleri (tam gün, yarım gün ya da belirli süreler), kurumun bütün işlemsel maliyetlerinde önemli bir maliyet unsurunu oluşturmaktadır.

3.3.2. Faaliyet/Fonksiyon Maliyetleri

Bir kurumun öncelikli olarak yürüttüğü faaliyetlere bakıldığında temel faaliyetin, eğitim geliştirme ve eğitim hizmetini alıcılara sunmak olduğu görülmektedir. Bu nedenle kurum kaynaklarının en yoğun şekilde dağıtımının yapıldığı ana maliyet kalemi, eğitimin üretimine yönelik maliyetlerdir. Kurumun verdiği eğitim düzeyine ve türüne göre, kurum varlıklarından faaliyetlere ayrılan pay da doğal olarak değişmektedir. Örneğin; çok yönlü eğitim veren kurumlar kaynaklarının büyük oranını eğitime dağıtırken, araştırma kurumları içinde eğitime ayrılan pay daha düşük orandadır [22] . Temel faaliyetin eğitim yönlü fonksiyonlar olması durumunda; ders/program tasarım, geliştirme, üretim, sunum maliyetleri bu alan içerisinde yer almaktadır. Bunlar yanında önemli bir maliyet unsuru da teknolojik maliyetlerdir. Üretimde, eğitim ortamında, sunum ve dağıtımda kullanılacak teknolojilerin ekonomik özelliklerine bağlı olarak, maliyetlerin özellikleri ve bileşim içindeki payları değişecektir.

3.4.3. Ekipman ve Teknoloji Maliyetleri

UE’in teknolojiyi yoğun şekilde kullanan bir eğitim sistemi olması nedeniyle kurumsal maliyetler açısından ilk sırayı alabilecek maliyet unsurunun ekipman ve teknoloji maliyetleri olduğu söylenebilir. Teknolojideki hızlı değişim nedeniyle teknoloji maliyetlerinin tahmini oldukça güçtür. Kurumun hemen bütün faaliyetlerinde kullandığı teknolojilere yönelik olarak başlangıçta bir teknoloji stratejisi geliştirerek bunu kuruma yayması bu nedenle önemlidir. Teknoloji maliyetleri ve eğitim süreci içinde kullanılacak ekipman maliyetleri; işletim ve bakım-onarım maliyetlerini içermelerinin yanı sıra, yatırım maliyeti özelliği de taşımaktadır. Teknolojik cihaz ve donanımların satın alma maliyetlerinin genelde yüksek olması, bu tür maliyetlerin önemini arttıran diğer bir unsurdur. Mevcut teknolojik ekipmanın, yeni gelişimlere uyarlanması durumunda da yenileme, uyarlama maliyetleri söz konusudur [23] . Ekipman maliyetleri, uzaktaki öğrencilerin dersi izleyebilecekleri yeni birimlerin oluşturulması, bu birimlerin düzenlenmesi durumunda artacaktır.

Tüm dünyada giderek yaygınlaşan UE yönlü başarılı uygulamaların gerçekleştirilebilmesi için, geleneksel eğitimden farklılıkları bulunan bu sistemin ekonomik yapısının anlaşılması gereklidir. Söz konusu uygulamaların ekonomik analizlerinde UE ekonomisinin özelliklerinin dikkate alınması maliyetlerin ölçümünde etkili olacağından; maliyetlerin yanlış ölçümü nedeniyle ortaya çıkabilecek finansal zorluklar engellenebilecektir.

KAYNAKÇA

Avcı, Nabi. İletişim Düşüncesinin Gelişimi: Eğitim-öğretim boyutlarıyla bir model denemesi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları, 1988.

Barkan, Murat. Eğitim Amaçlı İletişim ve Videonun İşlevleri: Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesinde Örgütsel Model Önerisi. Eskişehir: T.C. Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Yayını, 1988.

Bates, A.W. Technology, Open Learning and Distance Education. London: Routledge, 1995.

              . Managing Technological Change. San Francisco: Jossey-Boss Inc., 2000.

Daniel, J.S. Mega Universities and Knowledge Media. London: Kogan Page Ltd., 1996.

Demiray, Uğur. İlkeleri, İşleyişleri ve Örnekleriyle Dünyada Açık Öğretim. Eskişehir: Turkuaz Yayınları, 1995.

Jamison, Dean. T. An Introduction The Methods of Cost Analysis. Baltimore: The John’s Hapkins University Press, 1984.

Kaye, A. And Rumble, G. Distance Teaching for Higher and Adult Education. London: Croom Helm, 1981.

Melton, Reginald. Objectives, Compteneces&Learning Outcomes. London: Kogan Page Ltd., 1997.

Pillai, C.R. and Naidu, C.G. “Costing Terms and Methodological Framework”. Cost Analysis of Distance Education: IGNOU. New Delphi: Indira Gandhi National Open University, 1991.

Rowntree, Derek. Exploring Open and Distance Learning. London: Kogan Page Ltd., 1992.

Rumble, Greville. The Costs and Economics of Open and Distance Learning. London: Kogan Page Ltd., 1997.

Üstün, Rıfat. Maliyet Muhasebesi. Genişletilmiş Beşinci Baskı. Eskişehir: Bilim Teknik Yayınevi, 1996.

Stringer, William. L., Cunningham, Alisa. F., with Merisotis, Jamie. P., Wellman, Jane. V. And O’Brien, Colleen. T. “Cost, Price and Public Policy: Peering into The Higher Education Black Box”, USA Group Foundation New Agenda Series 1, 3: 1-60, 1999.

Uluğ, Fevzi. “Uzaktan Eğitimde Finansman ve Maliyet: Açık Öğretim Lisesi Örneği”, MEB Türkiye I. Uluslar arası Uzaktan Eğitim Sempozyumuna sunulan bildiri, Ankara: 12-15 Kasım 1996.

Jones, Dennis. P. “An Alternative Look at The Cost Question”, Cost Measurement. Washington: The Institue for Higher Education Policy, March 2000.

http://www.worldbank.org/disted/management/ben.../cost.06htm , 02-01-1998.


[1]     Feyzi Uluğ, “Uzaktan Eğitimde Finansman ve Maliyet”, MEB tarafından düzenlenen I. Uluslar arası Uzaktan eğitim Sempozyumuna sunulan bildiri (Ankara, 12-15 Kasım 1996), s. 617.

[2]     John Daniel. Mega Universities and Knowledge Media. (London: Kogan Page Ltd.), 1996, s. 65; Greville Rumble, “Economics in Distance Education: Time for Change of Direction?”, Developing Distance Education, (Ed. David Sewart, John S. Daniel), Papers Submitted to the 14th ICDE World Conference (Oslo Norway. 9-16 August 1988) s. 63-69; Uğur Demiray, İlkeleri, İşleyişleri ve Örnekleriyle Dünyada Açık Öğretim. Çev. Murat Barkan (Eskişehir: Turkuaz Yayınları, 1995), s. 49-55.

[3]     Greville Rumble, “Economics in Distance Education: Time for Change of Direction?”, Developing Distance Education, (Ed. David Sewart, John S. Daniel), Papers Submitted to the 14th ICDE World Conference (Oslo Norway: 9-16 August 1988), s. 63-69; Uğur Demiray, İlkeleri, İşleyişleri ve Örnekleriyle Dünyada Açık Öğretim. Çev. Murat Barkan (Eskişehir: Turkuaz Yayınları, 1995), s.1.

[4]     Derek Rowntree, Exploring Open and Distance Learning. (London: Kogan Page Ltd., 1992), s.181-183.

[5]     Anthony Kaye and Greville Rumble. Distance Teaching for Higher and Adult Education, (London: Croom Helm, 1981), s.22.

[6]     Tony Bates. Managing Technological Change. (San Fransisco: Jossey Boss Inc., 2000), s. 122.

[7]     Nuray Girginer, Uzaktan Eğitim Kararlarında Teknoloji, Maliyet, Etkinlik Boyutları ve Uzaktan Eğitime Geçiş İçin Kavramsal Bir Model Önerisi. Doktora tezi. (Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, 2002), s. 40.

[8]     Derek Rowntree, 1992, a.g.e., s.177.

[9]     Daniel, 1996, a.g.e., s.64.

[10]    Rowntree, 1992, a.g.e., s. 179.

[11]    Greville Rumble, The Costs and Economics of Open and Distance Learning, (London: Kogan Page, Open and Distance Learning Series, 1997), s.2-3.

[12]    C.R. Pillai and C.G. Naidu, “Costing Terms and Methodological Framework”, Cost Analysis of Distance Education: IGNOU, Indira Gandhi National Open University, http://www.worldbank.org/disted/management/ben.../cost.06htm, New Delphi, 1991, s.5.

[13]    Dean T. Jamison, An Introduction to the Methods of Cost Analysis. (Baltimore: The John’s Hapkins University Press, 1984), s.274.

[14]    Jamison,1984, a.g.e., s.270 ve 276.

[15]    Bates, 1995, a.g.e., s.38.

[16]    Nabi Avcı. İletişim Düşüncesinin Gelişimi: Eğitim-öğretim boyutlarıyla bir model denemesi, (Eskişehir. Anadolu Üniversitesi Yayınları, 1988), s. 114.

[17]    William L. Stringer, Jane J.Wellman, Alisa F. Cunnigham, Jamia P. Merisotio and  Collen T.O’Brien, “Cost, Price and Public Policy”, USA Group Fondation, New Agenda Series. Vol1, No 3: 1-60, (August 1999), s. 7-8

[18]    Reginald Melton. Objectives, Competences&Learning Outcomes, (London: Kogan Page Ltd., 1997), s.29.

[19]    William L. Stringer ve diğerleri, 1999, a.g.e., s.8.

[20]    Rumble, 1997, a.g.e., s.13.

[21]    Rıfat Üstün. Maliyet Muhasebesi. (Eskişehir: Bilim Teknik Yayınevi, 1996), s.56.

[22]    William L.Stringer ve diğerleri, 1999, a.g.e., s. 16-17.

 
< Önceki   Sonraki >
© 2017
Joomla! is Free Software released under the GNU/GPL License.